Czy osoba, u której przed laty rozpoznano schizofrenię, może w rzeczywistości znajdować się w spektrum autyzmu? Współczesne badania naukowe wskazują, że podobieństwa pomiędzy tymi zaburzeniami mogą prowadzić do pomyłek diagnostycznych, szczególnie u osób dorosłych.
Dwa różne zaburzenia – podobne objawy
Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, wpływającym między innymi na komunikację społeczną, przetwarzanie informacji, elastyczność poznawczą i regulację sensoryczną. Schizofrenia należy natomiast do zaburzeń psychicznych, których obraz może obejmować urojenia, halucynacje, dezorganizację myślenia oraz zmiany w funkcjonowaniu emocjonalnym i społecznym.
Pomimo odmiennych mechanizmów i przebiegu obydwa zaburzenia mogą przejawiać się podobnymi zachowaniami. Wycofanie społeczne, ograniczona mimika, monotonna intonacja głosu, nietypowy sposób wypowiadania się czy trudności w rozumieniu intencji innych osób występują zarówno u osób autystycznych, jak i chorujących na schizofrenię.
Szczególne podobieństwo dotyczy tzw. objawów negatywnych schizofrenii, takich jak ograniczona ekspresja emocjonalna, zmniejszona spontaniczność wypowiedzi czy izolowanie się od otoczenia. U osoby z autyzmem zachowania te mogą jednak wynikać z odmiennego sposobu komunikowania się, przeciążenia sensorycznego lub trudności w interpretowaniu sytuacji społecznych.
Nietypowe myślenie nie zawsze oznacza psychozę
Osoby autystyczne mogą interpretować wypowiedzi dosłownie, koncentrować się na szczegółach, wykazywać sztywność poznawczą lub przejawiać specyficzne zainteresowania. Niekiedy ich wypowiedzi sprawiają wrażenie niespójnych, szczególnie w sytuacjach silnego stresu.
Nie oznacza to jednak automatycznie występowania zaburzeń psychotycznych. Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy nietypowy sposób myślenia wynika ze specyfiki funkcjonowania poznawczego, czy z rzeczywistych zaburzeń oceny rzeczywistości.
Badania Trevisana i współpracowników (2020) wykazały, że autyzm i schizofrenię łatwiej różnicować na podstawie objawów charakterystycznych dla każdego z tych zaburzeń niż na podstawie podobieństw dotyczących wycofania społecznego czy ograniczonej ekspresji emocjonalnej.
Czy diagnoza sprzed lat może wymagać weryfikacji?
Tak. Szczególnie wtedy, gdy wcześniejsze rozpoznanie opierało się przede wszystkim na nietypowym zachowaniu, trudnościach społecznych i ograniczonej ekspresji emocjonalnej, bez szczegółowej analizy rozwoju od dzieciństwa.
Autyzm jest obecny od wczesnego okresu rozwojowego, choć może zostać rozpoznany dopiero w dorosłości. W schizofrenii istotne znaczenie diagnostyczne ma natomiast pojawienie się objawów psychotycznych oraz ewentualne pogorszenie wcześniejszego funkcjonowania.
Należy przy tym pamiętać, że oba zaburzenia mogą również współwystępować. Samo stwierdzenie cech autystycznych nie oznacza zatem, że wcześniejsza diagnoza schizofrenii była błędna.
Dlaczego diagnostyka różnicowa jest tak ważna?
Nieprawidłowe rozpoznanie może prowadzić do wieloletniego stosowania nieadekwatnych oddziaływań terapeutycznych oraz pomijania rzeczywistych potrzeb pacjenta.
Rzetelna diagnostyka różnicowa wymaga szczegółowego wywiadu rozwojowego, analizy dokumentacji medycznej, oceny funkcjonowania poznawczego, emocjonalnego i społecznego oraz odpowiednio dobranych narzędzi diagnostycznych. Nie wystarczy pojedynczy test ani obserwacja nietypowego zachowania.
Jeżeli wcześniejsza diagnoza nie wyjaśnia w pełni Twoich trudności, warto rozważyć jej specjalistyczną weryfikację. Celem nie jest podważanie rozpoznania za wszelką cenę, lecz ustalenie rzeczywistych mechanizmów funkcjonowania i dobranie właściwej pomocy.
Prawidłowa diagnoza powinna nie tylko nazywać zaburzenie, ale przede wszystkim pomagać zrozumieć człowieka.
Literatura:
Trevisan D.A. i wsp. (2020). Autism Spectrum Disorder and Schizophrenia Are Better Differentiated by Positive Symptoms Than Negative Symptoms. Frontiers in Psychiatry.
Ribolsi M. i wsp. (2022). Recognizing Psychosis in Autism Spectrum Disorder. Frontiers in Psychiatry.
BCDP – Bielskie Centrum Diagnozy Psychologicznej
Bielsko-Biała, 21 października 2026 r.