Osoby poszukujące diagnozy ADHD u dorosłych często spotykają się z nazwami takich metod jak DIVA-5, MOXO, ASRS, MMPI-2 czy SCID-5-PD. Nie wszystkie z nich służą jednak do tego samego celu. Jedne pomagają ocenić objawy ADHD, inne pozwalają zobiektywizować funkcjonowanie uwagi, a jeszcze inne są wykorzystywane przede wszystkim w diagnozie różnicowej.
Dlatego warto wiedzieć, czym różnią się DIVA-5, MOXO, ASRS, MMPI-2 i SCID-5-PD oraz jakie informacje może wnieść każda z tych metod do diagnozy osoby dorosłej.
DIVA-5 – wywiad diagnostyczny ADHD u dorosłych
DIVA-5 (Diagnostic Interview for ADHD in Adults) jest jednym z podstawowych narzędzi wykorzystywanych w diagnozie ADHD u osób dorosłych.
Nie jest klasycznym testem psychologicznym, w którym wystarczy uzyskać określoną liczbę punktów. Jest ustrukturyzowanym wywiadem diagnostycznym umożliwiającym szczegółową ocenę objawów związanych z nieuwagą oraz nadmierną aktywnością i impulsywnością.
W DIVA-5 analizuje się zarówno aktualne funkcjonowanie osoby dorosłej, jak i obecność charakterystycznych trudności we wcześniejszych okresach życia. Ważne jest nie tylko występowanie objawu, ale również jego nasilenie, powtarzalność oraz wpływ na naukę, pracę, relacje i codzienne obowiązki.
DIVA-5 pomaga więc odpowiedzieć na pytanie, czy obserwowane trudności tworzą wzorzec odpowiadający ADHD i czy mają charakter rozwojowy.
ASRS – przesiewowy kwestionariusz ADHD u dorosłych
ASRS (Adult ADHD Self-Report Scale) jest kwestionariuszem przesiewowym stosowanym do oceny objawów ADHD u osób dorosłych.
Jego zadaniem jest przede wszystkim określenie, czy występują trudności, które uzasadniają bardziej szczegółową diagnostykę.
ASRS może być bardzo przydatny jako pierwszy etap oceny, jednak dodatni wynik nie jest równoznaczny z rozpoznaniem ADHD. Podobne odpowiedzi mogą pojawiać się między innymi u osób z zaburzeniami lękowymi, depresją, przewlekłym przeciążeniem, zaburzeniami snu czy innymi problemami wpływającymi na koncentrację.
Dlatego ASRS należy traktować jako narzędzie przesiewowe, a nie samodzielny test potwierdzający ADHD.
MOXO – komputerowy test uwagi i kontroli reakcji
MOXO należy do komputerowych testów ciągłego wykonywania zadania – CPT. Podczas badania osoba wykonuje określone zadanie wymagające utrzymywania uwagi i reagowania na wybrane bodźce, jednocześnie pojawiają się bodźce rozpraszające.
MOXO dostarcza informacji dotyczących takich obszarów jak:
- uwaga,
- czas i sposób reagowania,
- impulsywność,
- nadmierna aktywność podczas wykonywania zadania.
Jego istotną cechą jest obecność dystraktorów wzrokowych i słuchowych, dzięki czemu można obserwować zachowanie osoby w warunkach zwiększonego obciążenia bodźcami.
Wynik MOXO nie powinien jednak samodzielnie przesądzać o rozpoznaniu ADHD. Osoba z ADHD może osiągnąć prawidłowy wynik, natomiast trudności w teście mogą wystąpić również z innych powodów.
MOXO stanowi więc przede wszystkim dodatkowe źródło informacji o sposobie funkcjonowania uwagi i kontroli reakcji.
MMPI-2 – ocena osobowości i diagnoza różnicowa
MMPI-2 (Minnesota Multiphasic Personality Inventory-2) nie jest testem służącym do rozpoznawania ADHD.
Może jednak odgrywać ważną rolę w diagnozie osób dorosłych, ponieważ pozwala szeroko ocenić sposób funkcjonowania psychicznego, osobowość, przeżywanie emocji oraz występowanie innych trudności psychologicznych.
Jest to szczególnie istotne wtedy, gdy objawy przypominające ADHD mogą być związane również z:
- zaburzeniami lękowymi,
- depresją,
- trudnościami osobowościowymi,
- somatyzacją,
- przewlekłym napięciem,
- innymi zaburzeniami psychicznymi.
Problemy z koncentracją, organizacją, impulsywnością czy regulacją emocji nie są bowiem charakterystyczne wyłącznie dla ADHD.
MMPI-2 może więc wspierać diagnozę różnicową i pomagać określić szerszy kontekst funkcjonowania osoby badanej.
SCID-5-PD – diagnoza cech i zaburzeń osobowości
SCID-5-PD jest ustrukturyzowanym wywiadem służącym do diagnozy zaburzeń osobowości.
Jego zastosowanie może być szczególnie przydatne w bardziej złożonych przypadkach diagnostycznych, kiedy cechy osobowości mogą przypominać objawy ADHD lub z nimi współwystępować.
Przykładowo:
- impulsywność może występować zarówno w ADHD, jak i w niektórych zaburzeniach osobowości,
- trudności w relacjach mogą mieć różne podłoże,
- chwiejność emocjonalna nie jest specyficzna wyłącznie dla ADHD,
- nadmierna potrzeba kontroli i perfekcjonizm mogą wiązać się z cechami osobowości obsesyjno-kompulsywnej, ale czasami mogą również stanowić strategię kompensowania dezorganizacji związanej z ADHD.
SCID-5-PD pomaga więc określić, czy określony sposób funkcjonowania jest częścią trwałego wzorca osobowościowego, czy może być lepiej wyjaśniony przez inne mechanizmy.
DIVA-5 czy MOXO – które badanie jest ważniejsze?
DIVA-5 i MOXO nie są metodami zamiennymi.
DIVA-5 pozwala szczegółowo analizować historię i objawy ADHD w codziennym życiu.
MOXO pokazuje natomiast sposób wykonania konkretnego zadania wymagającego uwagi i kontroli reakcji.
Można więc powiedzieć, że DIVA-5 odpowiada przede wszystkim na pytanie:
„Jak objawy wyglądają w życiu osoby badanej?”
Natomiast MOXO dostarcza dodatkowej informacji:
„Jak osoba funkcjonuje podczas określonego zadania uwagowego w obecności dystraktorów?”
Dopiero zestawienie różnych źródeł informacji pozwala uzyskać pełniejszy obraz funkcjonowania.
ASRS czy DIVA-5 – czym się różnią?
Również ASRS i DIVA-5 pełnią inne funkcje.
ASRS jest przede wszystkim narzędziem przesiewowym. Pozwala sprawdzić, czy występują objawy sugerujące potrzebę dalszej diagnostyki.
DIVA-5 jest natomiast znacznie bardziej rozbudowanym wywiadem diagnostycznym, podczas którego analizowane są konkretne przykłady objawów, ich historia oraz konsekwencje dla funkcjonowania.
Dlatego dodatni wynik ASRS może być początkiem diagnozy, a nie jej zakończeniem.
Po co MMPI-2 i SCID-5-PD przy podejrzeniu ADHD?
Nie każda osoba diagnozowana w kierunku ADHD wymaga wykonywania MMPI-2 czy SCID-5-PD.
Metody te mają szczególną wartość wtedy, gdy obraz kliniczny jest złożony albo pojawia się pytanie, czy trudności wynikają wyłącznie z ADHD.
Przykładowo osoba może zgłaszać:
- impulsywność,
- problemy z koncentracją,
- silną reaktywność emocjonalną,
- perfekcjonizm,
- trudności interpersonalne,
- lęk przed oceną,
- potrzebę kontroli.
Takie objawy mogą mieć różne źródła. Wówczas pogłębiona ocena osobowości pomaga uniknąć zbyt prostego przypisywania wszystkich trudności ADHD.
Czy istnieje jeden najlepszy test na ADHD?
Nie istnieje jedna metoda, która samodzielnie odpowiada na wszystkie pytania diagnostyczne.
DIVA-5, ASRS, MOXO, MMPI-2 i SCID-5-PD badają różne aspekty funkcjonowania.
Dlatego dobrze zaplanowana diagnoza może wykorzystywać różne narzędzia zależnie od problemu diagnostycznego:
DIVA-5 – objawy ADHD i ich historia,
ASRS – przesiewowa ocena objawów ADHD,
MOXO – wykonaniowa ocena uwagi i reakcji w obecności dystraktorów,
MMPI-2 – szeroka ocena osobowości i funkcjonowania psychicznego,
SCID-5-PD – pogłębiona ocena cech i zaburzeń osobowości.
Nie chodzi więc o wykonanie jak największej liczby testów, lecz o dobór takich metod, które pozwolą odpowiedzieć na konkretne pytania diagnostyczne i odróżnić ADHD od innych możliwych przyczyn zgłaszanych trudności.
W Bielskim Centrum Diagnozy Psychologicznej wykorzystujemy metody diagnostyczne dobierane indywidualnie do problemu osoby badanej, w tym DIVA-5, MOXO, ASRS, MMPI-2 i SCID-5-PD oraz inne narzędzia pomocne w diagnozie psychologicznej i różnicowej osób dorosłych.
Umów wizytę bezpośrednio na stronie: www.bcdp.pl
Bielskie Centrum Diagnozy Psychologicznej (BCDP),
Bielsko-Biała, 26 października 2026 r.