Diagnoza psychologiczna służy nie tylko określeniu, czy u danej osoby występują objawy konkretnego zaburzenia. Jej zadaniem jest przede wszystkim wyjaśnienie przyczyn zgłaszanych trudności, poznanie sposobu funkcjonowania osoby badanej oraz odróżnienie od siebie problemów, które mogą dawać podobny obraz kliniczny.
W Bielskim Centrum Diagnozy Psychologicznej w Bielsku-Białej prowadzimy diagnozę dzieci, młodzieży i osób dorosłych. Zakres badania dobierany jest indywidualnie do wieku, zgłaszanych trudności, historii rozwoju oraz pytań diagnostycznych.
Diagnoza może obejmować między innymi:
- diagnozę ADHD,
- diagnozę spektrum autyzmu – ASD,
- diagnostykę różnicową ADHD i ASD,
- diagnozę osobowości i zaburzeń osobowości,
- badanie inteligencji i funkcjonowania intelektualnego,
- ocenę pamięci, uwagi i innych funkcji poznawczych,
- ocenę funkcjonowania emocjonalnego,
- ocenę funkcjonowania adaptacyjnego,
- konsultację postdiagnostyczną i plan dalszego postępowania.
W BCDP wykorzystujemy standaryzowane i wystandaryzowane metody diagnostyczne, dobierane do konkretnej osoby i problemu. Nie każda osoba badana wykonuje ten sam zestaw testów.
Diagnoza psychologiczna to więcej niż test
Klienci często poszukują w internecie „testu na ADHD”, „testu na autyzm”, „testu osobowości”, „testu IQ” czy „testu pamięci”. Warto jednak rozróżnić badanie konkretnym narzędziem psychologicznym od pełnego procesu diagnostycznego.
Test psychologiczny dostarcza informacji o określonym obszarze funkcjonowania. Diagnoza wymaga natomiast połączenia różnych źródeł danych.
W zależności od celu badania mogą to być:
- wywiad kliniczny,
- wywiad rozwojowy,
- obserwacja psychologiczna,
- analiza dokumentacji,
- informacje od rodziców, nauczycieli lub innych osób – jeśli jest to uzasadnione,
- kwestionariusze psychologiczne,
- wywiady ustrukturyzowane,
- testy wykonaniowe,
- komputerowe testy uwagi,
- badanie funkcjonowania intelektualnego,
- ocena pamięci i innych funkcji poznawczych.
Dopiero integracja wszystkich uzyskanych informacji pozwala odpowiedzieć na pytanie, z czego mogą wynikać obserwowane trudności.
Jak dobieramy metody diagnostyczne?
W BCDP nie przyjmujemy założenia, że każda osoba zgłaszająca się z podejrzeniem ADHD, ASD czy innych trudności powinna otrzymać identyczny pakiet testów.
To metody diagnostyczne dobieramy do osoby badanej, a nie osobę do gotowego zestawu testów.
Dobór narzędzi zależy między innymi od:
- wieku,
- zgłaszanego problemu,
- historii rozwoju,
- dotychczasowych diagnoz,
- wyników wcześniejszych badań,
- funkcjonowania szkolnego lub zawodowego,
- obecności trudności emocjonalnych,
- możliwych zaburzeń współwystępujących,
- pytań wymagających rozstrzygnięcia w ramach diagnostyki różnicowej.
Takie podejście pozwala ograniczyć wykonywanie badań, które nie wnoszą istotnych informacji, a jednocześnie rozszerzyć proces wtedy, gdy obraz kliniczny jest złożony lub niejednoznaczny.
Diagnoza ADHD w Bielsku-Białej
Diagnoza ADHD wymaga oceny objawów nieuwagi, nadruchliwości i impulsywności, ale także ich początku, trwałości oraz wpływu na funkcjonowanie w różnych obszarach życia.
Szczególnie u osób dorosłych ważne jest ustalenie, czy objawy występowały już w okresie rozwojowym.
W diagnostyce ADHD w BCDP, zależnie od wieku i wskazań, mogą być wykorzystywane między innymi:
- DIVA-5, DIVA YOUNG– ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny dotyczący objawów ADHD w dzieciństwie i dorosłości,
- ASRS – narzędzie służące do oceny objawów ADHD u osób dorosłych,
- MOXO – komputerowe badanie uwagi, czasu reakcji, impulsywności i nadaktywności,
- Conners 3 – zestaw skal stosowanych w ocenie ADHD oraz trudności współwystępujących u dzieci i młodzieży,
- inne metody oceniające uwagę, funkcje poznawcze i funkcjonowanie emocjonalne.
U dzieci i młodzieży zakres diagnostyki może być rozszerzony między innymi o SENA, CDI-2, STAIC, DROM-KOM, PW, TN, KAMRE oraz inne metody dobrane do zgłaszanych problemów.
Samo uzyskanie podwyższonego wyniku w kwestionariuszu lub określonego profilu w teście komputerowym nie przesądza o rozpoznaniu ADHD.
MOXO w diagnozie ADHD
Jednym z często wyszukiwanych przez klientów badań jest test MOXO.
MOXO może dostarczyć informacji o sposobie funkcjonowania w zakresie:
- uwagi,
- czasu reakcji,
- impulsywności,
- nadaktywności,
również w warunkach występowania dystraktorów.
MOXO może stanowić element szerszej diagnozy ADHD lub – w zależności od celu – być wykonane jako odrębne badanie. Wynik powinien jednak zawsze być interpretowany w kontekście pozostałych informacji o osobie badanej.
Diagnoza spektrum autyzmu – ASD
Diagnoza spektrum autyzmu wymaga analizy rozwoju i aktualnego funkcjonowania w zakresie między innymi:
- komunikacji,
- relacji społecznych,
- wzajemności społecznej,
- sposobu tworzenia i podtrzymywania relacji,
- zainteresowań,
- powtarzalnych wzorców zachowania,
- potrzeby przewidywalności i stałości,
- reakcji sensorycznych,
- sposobów przystosowania się do wymagań otoczenia.
W BCDP, zależnie od wieku i problemu diagnostycznego, mogą być wykorzystywane między innymi:
- ADOS-2,
- ADI-R,
- AQ,
- ASRS,
- ABAS-3,
- M-CHAT-R/F – w przypadku najmłodszych dzieci.
Czy ADOS-2 wystarczy do diagnozy autyzmu?
Nie.
ADOS-2 jest ważnym, standaryzowanym narzędziem obserwacyjnym, ale nie powinien być utożsamiany z całym procesem diagnozy ASD.
Wynik obserwacji powinien być interpretowany razem z:
- wywiadem rozwojowym,
- historią funkcjonowania,
- informacjami o zachowaniu w różnych sytuacjach,
- wynikami innych metod,
- oceną funkcjonowania adaptacyjnego,
- diagnostyką różnicową.
W niektórych przypadkach szczególnego znaczenia nabiera także analiza objawów ADHD, trudności emocjonalnych, osobowościowych lub poznawczych.
ADHD czy ASD? Znaczenie diagnostyki różnicowej
Jednym z najważniejszych obszarów naszej pracy jest diagnostyka różnicowa ADHD i ASD.
Niektóre trudności mogą występować w obu profilach lub z zewnątrz wyglądać podobnie.
Dotyczy to między innymi:
- problemów z koncentracją,
- trudności organizacyjnych,
- przeciążenia bodźcami,
- trudności w relacjach,
- problemów z regulowaniem emocji,
- potrzeby określonych rutyn,
- trudności ze zmianą aktywności,
- impulsywności,
- wycofywania się z części sytuacji społecznych.
ADHD i ASD mogą również współwystępować u tej samej osoby.
Dlatego diagnostyka nie powinna sprowadzać się do pytania: „ADHD czy autyzm?”. Czasami właściwe pytanie brzmi: czy występuje jeden z tych profili, oba jednocześnie, czy też źródło trudności leży gdzie indziej?
Diagnoza osobowości i zaburzeń osobowości
Trudności emocjonalne, interpersonalne, impulsywność, niestabilność relacji czy problemy z regulowaniem emocji mogą wymagać również oceny osobowości.
W BCDP w diagnozie osobowości mogą być stosowane między innymi:
- MMPI-2,
- SCID-5-PD,
- ACL,
- EPQ-R,
- IVE,
- STAI
a także narzędzia służące ocenie lęku, nastroju, sposobów reagowania emocjonalnego czy doświadczeń traumatycznych.
MMPI-2 – badanie osobowości
MMPI-2 jest rozbudowanym, standaryzowanym narzędziem służącym do oceny osobowości i funkcjonowania psychicznego osób dorosłych.
Badanie może być wykorzystywane między innymi w:
- diagnozie klinicznej,
- ocenie struktury i cech osobowości,
- analizie objawów psychicznych,
- diagnostyce różnicowej.
SCID-5-PD – diagnoza zaburzeń osobowości
SCID-5-PD jest ustrukturyzowanym wywiadem klinicznym wykorzystywanym do systematycznej oceny kryteriów zaburzeń osobowości.
Może być stosowany jako element pogłębionej diagnozy osobowości oraz diagnostyki różnicowej.
Badanie inteligencji dzieci, młodzieży i dorosłych
Klienci często poszukują „testu IQ” lub „testu inteligencji”. W praktyce badanie funkcjonowania intelektualnego dostarcza znacznie więcej informacji niż pojedynczy wynik liczbowy.
Pozwala ocenić:
- ogólny poziom możliwości intelektualnych,
- zróżnicowanie poszczególnych zdolności,
- mocniejsze i słabsze obszary funkcjonowania,
- profil poznawczy osoby badanej.
W zależności od wieku i celu badania w BCDP mogą być wykorzystywane między innymi:
- Stanford-Binet 5,
- WAIS-R(PL),
- Test Matryc Ravena.
Badanie inteligencji może być wykonywane jako samodzielna usługa lub stanowić element bardziej złożonej diagnozy psychologicznej.
Badanie pamięci, uwagi i innych funkcji poznawczych
Problemy z koncentracją, pamięcią, uczeniem się, tempem pracy czy planowaniem mogą wymagać bardziej szczegółowej oceny funkcji poznawczych.
W zależności od wieku i celu badania możemy analizować między innymi:
- uwagę,
- koncentrację,
- pamięć werbalną,
- pamięć wzrokową,
- uczenie się,
- tempo przetwarzania informacji,
- funkcje wykonawcze,
- organizację materiału wzrokowo-przestrzennego.
W diagnostyce mogą być wykorzystywane między innymi:
- RAVLT – Test 15 Słów Reya,
- Test Figury Złożonej Reya,
- MOXO,
- WAIS-R- podtesty – gdy jest odpowiedni do celu i wieku osoby badanej,
- inne standaryzowane metody pamięci, uwagi i funkcji wykonawczych.
Dobór narzędzi zależy od wieku osoby badanej oraz pytania diagnostycznego.
Diagnoza psychologiczna dzieci i młodzieży
Diagnoza dziecka lub nastolatka wymaga uwzględnienia jego etapu rozwoju i środowiska, w którym funkcjonuje.
W zależności od problemu analizowane mogą być:
- rozwój poznawczy,
- uwaga i koncentracja,
- zachowanie,
- funkcjonowanie emocjonalne,
- relacje z rówieśnikami,
- funkcjonowanie rodzinne,
- trudności szkolne,
- zachowania adaptacyjne,
- objawy ADHD lub ASD.
Proces może obejmować rozmowę z rodzicami, badanie dziecka, analizę dokumentacji oraz – kiedy jest to zasadne – informacje pochodzące ze szkoły.
W diagnostyce dzieci i młodzieży wykorzystujemy między innymi Conners 3, MOXO, ADOS-2, ADI-R, ABAS-3, M-CHAT-R/F, SENA, CDI-2, STAIC, Stanford-Binet 5, Test Matryc Ravena oraz inne narzędzia odpowiednie do wieku i celu diagnozy.
Diagnoza psychologiczna dorosłych
U osób dorosłych diagnostyka może dotyczyć między innymi:
- ADHD,
- spektrum autyzmu,
- osobowości,
- funkcjonowania intelektualnego,
- pamięci i uwagi,
- trudności emocjonalnych,
- diagnostyki różnicowej.
Ważnym elementem jest analiza historii życia i rozwoju. Ma to szczególne znaczenie w diagnozie zaburzeń neurorozwojowych, ponieważ nie można interpretować aktualnych problemów bez uwzględnienia wcześniejszego funkcjonowania.
W zależności od problemu w procesie mogą być stosowane między innymi DIVA-5, ASRS, MOXO, ADOS-2, ADI-R, AQ, MMPI-2, SCID-5-PD, Stanford-Binet 5, WAIS-R(PL), RAVLT, Test Figury Złożonej Reya i inne standaryzowane metody.
Jak wygląda diagnoza psychologiczna krok po kroku?
Przebieg badania jest zależny od celu diagnostycznego, ale zazwyczaj obejmuje kilka etapów.
- Konsultacja i określenie problemu
Pierwszym krokiem jest ustalenie, czego dotyczą trudności i na jakie pytania diagnoza powinna odpowiedzieć.
- Wywiad
Zbierane są informacje dotyczące obecnego funkcjonowania, historii życia lub rozwoju, wcześniejszego leczenia, diagnoz i posiadanej dokumentacji.
- Dobór metod
Na podstawie zgromadzonych informacji psycholog dobiera metody pozwalające sprawdzić postawione hipotezy.
- Badanie psychologiczne
W zależności od celu może obejmować kwestionariusze, wywiady diagnostyczne, testy wykonaniowe, obserwację czy komputerowe badania uwagi.
- Integracja wyników
Najważniejszym etapem nie jest samo uzyskanie punktów, ale połączenie wyników testów z wywiadem, obserwacją, dokumentacją i całym obrazem funkcjonowania.
- Omówienie i zalecenia
Po zakończeniu diagnozy wyniki są omawiane, a dalsze zalecenia dobierane do uzyskanego obrazu.
Co zrobić, jeśli diagnoza została wykonana wcześniej?
Do BCDP można zgłosić się również z dokumentacją z wcześniejszych badań.
Konsultacja postdiagnostyczna może być pomocna wtedy, gdy osoba:
- otrzymała diagnozę, ale nie wie, co oznacza ona w praktyce,
- ma wyniki kilku różnych badań,
- otrzymała niejednoznaczne wyniki,
- chce zaplanować dalsze leczenie lub terapię,
- potrzebuje omówienia zaleceń,
- rozważa pogłębienie diagnostyki.
Nie zawsze konieczne jest powtarzanie wcześniej wykonanych testów. Najpierw warto ocenić, jakie informacje są już dostępne i czego rzeczywiście brakuje.
Gdzie wykonać diagnozę psychologiczną w Bielsku-Białej?
Bielskie Centrum Diagnozy Psychologicznej prowadzi kompleksową diagnozę psychologiczną dzieci, młodzieży i osób dorosłych w Bielsku-Białej.
Zakres obejmuje między innymi diagnozę ADHD, spektrum autyzmu (ASD), diagnostykę różnicową ADHD i ASD, diagnozę osobowości, badanie inteligencji oraz ocenę pamięci, uwagi i innych funkcji poznawczych.
W procesie wykorzystujemy standaryzowane narzędzia diagnostyczne dobrane do wieku, obrazu klinicznego i celu badania. Nie każda osoba otrzymuje ten sam zestaw testów – zakres diagnozy wynika z rzeczywistych pytań diagnostycznych.
Bielskie Centrum Diagnozy Psychologicznej mieści się w centrum Bielska-Białej.
Jeżeli nie wiesz, jaki rodzaj badania będzie odpowiedni, pierwszym krokiem może być konsultacja diagnostyczna, podczas której ustalany jest dalszy zakres postępowania.
Najważniejsza zasada dobrej diagnozy
Rzetelna diagnoza nie polega na wykonaniu jak największej liczby testów.
Nie polega również na wybraniu jednego popularnego narzędzia i potraktowaniu jego wyniku jako ostatecznej odpowiedzi.
Jej celem jest zastosowanie właściwych metod do właściwego pytania diagnostycznego, sprawdzenie alternatywnych wyjaśnień oraz połączenie wszystkich uzyskanych informacji w spójny obraz funkcjonowania konkretnej osoby.
To właśnie dlatego w BCDP szczególne znaczenie przywiązujemy do diagnozy wielometodowej, standaryzowanych narzędzi oraz diagnostyki różnicowej.
Bielskie Centrum Diagnozy Psychologicznej – BCDP- kompleksowa diagnoza psychologiczna dzieci, młodzieży i dorosłych w Bielsku-Białej.