Kompleksowa diagnoza różnicowa zaburzeń neurorozwojowych i funkcjonowania psychicznego ADHD / ASD / osobowość / zaburzenia emocjonalne

Pierwsze spotkanie służy omówieniu zgłaszanych trudności, dotychczasowego leczenia, wcześniejszych diagnoz, dokumentacji oraz celu badania. Na tym etapie ustalany jest zakres diagnozy i dobór narzędzi.

Czas: 50 minut
Cel: ustalenie, czy badanie powinno iść bardziej w kierunku ADHD, ASD, osobowości, funkcjonowania emocjonalnego, poznawczego czy diagnozy mieszanej.

Ten etap obejmuje szczegółową rozmowę dotyczącą przebiegu rozwoju, funkcjonowania w dzieciństwie, edukacji, relacji rodzinnych i społecznych, funkcjonowania zawodowego, przebytych trudności psychicznych, leczenia, terapii oraz obecnych problemów.

W przypadku diagnozy neurorozwojowej szczególnie ważne jest ustalenie, czy objawy były obecne już wcześniej, czy pojawiły się wtórnie, np. w przebiegu stresu, depresji, lęku, przeciążenia, kryzysu życiowego lub zaburzeń osobowości.

Czas: 1–2 spotkania po 50 minut
Cel: zebranie danych potrzebnych do różnicowania objawów neurorozwojowych i emocjonalno-osobowościowych.

W tym obszarze oceniane są: koncentracja uwagi, impulsywność, aktywność, organizacja działania, planowanie, zarządzanie czasem, przeciążenie poznawcze oraz wpływ objawów na życie codzienne, zawodowe i społeczne.

Możliwe narzędzia:

• DIVA-5,
• ASRS v1.1,
• MOXO,
• d2-R,
• wybrane podtesty WAIS-R,
• analiza funkcjonowania szkolnego, zawodowego i codziennego.

Czas: 1–2 spotkania
Cel: ustalenie, czy trudności z uwagą, organizacją i impulsywnością mają charakter ADHD, czy mogą wynikać z innych przyczyn.

Ten etap jest realizowany wtedy, gdy w wywiadzie pojawiają się informacje o trudnościach społecznych, poczuciu odmienności, nadwrażliwości sensorycznej, potrzebie przewidywalności, sztywności poznawczej, przeciążeniu relacjami lub specyficznym sposobie komunikowania się.

Możliwe narzędzia:

• ADOS-2,
• ADI-R,
• ASRS,
• obserwacja kliniczna,
• analiza przebiegu rozwoju i funkcjonowania społecznego.

Czas: zwykle 1–2 dodatkowe spotkania
Cel: ocena, czy obraz funkcjonowania może wskazywać na ASD, czy raczej wynika z lęku, osobowości, wycofania, doświadczeń relacyjnych lub przeciążenia psychicznego.

Ten etap pozwala ocenić, czy zgłaszane trudności mogą wiązać się z utrwalonymi wzorcami funkcjonowania osobowościowego, regulacją emocji, stylem reagowania na stres, relacjami interpersonalnymi, impulsywnością, lękiem, obniżonym nastrojem lub napięciem wewnętrznym.

Możliwe narzędzia:

• MMPI-2,
• SCID-5-PD,
• IVE,
• CISS,
• FCZ-KT,
• DROM-KOM, DROM-PW, DROM-TN,
• kwestionariusze lęku i nastroju, zależnie od potrzeby diagnostycznej.
  
  

Czas: 1–2 spotkania
Cel: różnicowanie ADHD/ASD z zaburzeniami osobowości, zaburzeniami lękowymi, depresyjnymi, przeciążeniem i utrwalonymi schematami funkcjonowania emocjonalnego.

Po zakończeniu badań specjalista analizuje wyniki wszystkich narzędzi łącznie, a nie jako odrębne, izolowane testy. Szczególne znaczenie ma porównanie danych z wywiadu, obserwacji klinicznej, testów uwagi, wywiadów diagnostycznych, kwestionariuszy osobowości oraz funkcjonowania emocjonalnego.

Na tym etapie ustalane jest, czy obraz trudności wskazuje przede wszystkim na:

• ADHD,
• ASD,
• współwystępowanie ADHD i ASD,
• zaburzenia osobowości,
• zaburzenia lękowe lub depresyjne,
• przeciążenie i wtórne objawy adaptacyjne,
• mieszany obraz neurorozwojowo-emocjonalny,
• potrzebę dalszej konsultacji psychiatrycznej, neurologicznej lub psychoterapeutycznej.

Ostatnie spotkanie służy omówieniu wyników diagnozy, wyjaśnieniu ich znaczenia dla codziennego funkcjonowania oraz przedstawieniu zaleceń.

Zalecenia mogą obejmować dalszą konsultację psychiatryczną, psychoterapię, psychoedukację ADHD/ASD, trening funkcji wykonawczych, wsparcie w organizacji pracy i nauki, dalszą diagnostykę lub konkretne strategie poprawiające funkcjonowanie emocjonalne, społeczne i zawodowe.

Czas: 50 minut
Efekt: omówienie wyników oraz pisemna opinia psychologiczna z wnioskami i zaleceniami.